De klassieke educatie die je altijd had willen hebben

griekse vaas klassiek

Wie mij een beetje kent, weet dat ik als oorspronkelijk mavo-klantje met veel plezier een universitaire studie heb afgerond. Wat mij tijdens en na mijn afstuderen bleef steken, is dat het huidige universitaire paradigma (in de geesteswetenschappen althans), bol staat van het antiwesterse, postmoderne, modieus-linkse gedachtengoed. Hoe jammer dat is, daar schreef ik al eens over. Maar voor wie zich net als ik een beetje bekocht voelde na alle Foucaults, Derridas, Butlers, Gramsci’s, Adorno’s en Horkheimers, is er hoop: je hoeft alleen via internet op zoek naar videos van een corpulente Amerikaanse hoogleraar die zijn studenten met een aanwijsstok achterna zit terwijl hij “WIL JIJ ROMEINEN DODEN, HANNIBAL?” schreeuwt.

Een paar jaar geleden begon ik te luisteren naar colleges van The Teaching Company, thans omgedoopt tot The Great Courses. Dit bedrijf biedt honderden colleges aan op academisch niveau waar hoogleraren van allerlei Amerikaanse universiteiten onderwerpen behandelen in lessen van een half uur of meer. De thema’s zijn divers: van de middeleeuwen en klassieke mythologie tot deeltjesfysica en het werk van Einstein.

Omdat het toch mijn grootste interesse heeft, zitten de meeste colleges die ik heb gevolgd in de geesteswetenschappelijke hoek: geschiedenis, mythologie, literatuur, zelfs een stukje theologie. Het aardige is dat de meeste colleges in deze reeks gevrijwaard zijn van het postmoderne lulkoekparadigma waar zoveel hedendaagse faculteiten geesteswetenschap onder gebukt gaan. Op zich logisch: de cursussen worden op de vrije markt aangeboden, waar vrijwel niemand zit te wachten op -en dus niet wil betalen voor- een radicaal feministisch perspectief op The Terminator.

Ilias en Odyssee

En dan leer je opeens over de kruistochten zonder anachronistische ‘anti-koloniale’ bril. Neemt de vrouwelijke hoogleraar je mee in een boeiende reeks over de Ilias en de Odyssee zonder dat ze constant de noodzaak voelt over haar geslacht of seksuele voorkeur te beginnen. Wordt er over mensen uit andere culturen gesproken alsof het om individuen gaat als jij en ik in plaats van onderdrukte slachtoffers zonder handelingsvermogen. Krijg je kortom een boeiende reeks over de geschiedenis van de westerse beschaving zonder dat om de drie zinnen termen als identiteitdeconstructie, intersectionalisme en meer ideologisch geladen woorden je honger bederven.

Er was één professor die zo’n indruk maakte, dat ik moeilijk kan geloven dat ik nooit persoonlijk les van ‘m heb gehad. We herinneren ons allemaal zo’n leraar aan wiens lippen je hing, maar deze was de godfather of them all. Hij heette Jesse Rufus Fears en hij gaf tot zijn dood in 2012 les aan de universiteit van Oklahoma, waar de studenten volgens het overlijdensbericht in de lokale krant met de benen buiten hingen tijdens zijn lessen. Hij was blijkbaar altijd bewapend met een aanwijsstok en hij gebruikte zijn studenten als bijfiguren in zijn re-enactment van klassieke moordcomplotten.

College of toneelstuk?

De eerste keer dat ik via mijn iPod (op zichzelf een klassieker) een college van hem volgde, Famous Romans als ik het goed heb, dacht ik dat de beste man niet goed snik was. “Geeft deze kerel een college of voert hij een toneelstuk op?”, schrok ik verwonderd, helemaal suf gebeukt door gortdroge en humorloze kritische theorie als ik was.

Ik nam de hele cursus echter in recordtijd tot me: onderweg met de trein, ’s avonds op bed of lopend door de stad, de woorden van de professor vloeiden als honing mijn oren in. Ik beluisterde zijn volgende cursus over beroemde oude Grieken en ging daarna op zoek naar meer materiaal, dat gelukkig ruimschoots voorhanden was. Colleges over de boeken die onze beschaving hebben gemaakt tot wat die is, over ideeën die de wereld hebben veroverd, gebeurtenissen die de loop van de geschiedenis hebben veranderd: deze professor durfde groot te denken en was niet bang voor een allesomvattend narratief.

rufus fears

Professor J. Rufus Fears, een paar weken voor zijn dood

Schijnbaar moeiteloos legde hij verbindingen tussen zulke uiteenlopende werken als die van Cicero, Churchill, Bonhoeffer, Boethius, Dante, Solzhenitsyn, Orwell en Marcus Aurelius. Door al zijn lessen liep echter een rode draad: de ene keer waren dat de antieke waarden moed, wijsheid, rechtvaardigheid en gematigdheid, de andere keer het universele verlangen naar vrijheid. Tegen het einde van zijn leven ging zijn aandacht uit naar de strijd om macht die in iedere tijd, op iedere plek en door iedere generatie wordt gevoerd. Hij zag geschiedenis als een bron van levenslessen en zonder ironie beweer ik dat zijn colleges een bron waren van morele, esthetische en spirituele verheffing.

Een geliefde oom

Professor Fears wist natuurlijk donders goed dat zijn methode uit de tijd was, daarom herhaalde hij aan het begin van elke cursus maar weer dat het lesmateriaal “deeply personal” was, met andere woorden: ik geef les zoals ik wil, ver weg van het gestampvoet van deze of gene curriculum-herschrijver of  ‘diversity officer’.

Na een cursus of twee werd professor Fears een soort geliefde oom, je ging van zijn eigenaardigheidjes houden. Dat hij sommige woorden heel typisch uitsprak bijvoorbeeld: literature klonk als litera-tour, een poem (gedicht) werd pojm. Zijn kortademigheid ook, vooral nadat hij weer eens met veel pathos had verteld over Faust, het bijbelboek Job of Abraham Lincoln’s Gettysburg Address.

Amerikaanse kijk op de geschiedenis

Als er een nadeel kleefde aan zijn manier van lesgeven, dan is het dat professor Fears een zeer Amerikaanse kijk had op de geschiedenis. De Verenigde Staten leek hij te beschouwen als het einddoel van de westerse beschaving. De plek waar de democratische belofte van het oude Athene, getemperd en verbeterd door de intellectuele vruchten van Renaissance en Verlichting, eindelijk was ingelost. Mijn favoriete onderwerp, het Byzantijnse rijk, keurde hij geen blik waardig en leek hij net als historicus Edward Gibbon te beschouwen als een duizendjarige neergang.

Maar toch. Wie wil weten hoe het voelt om écht klassiek geschoold te worden door iemand die je aan de hand van de beste werken uit de westerse (en enkele andere) beschavingen door de geschiedenis loodst, kan ik de colleges van J. Rufus Fears van harte aanbevelen. Als je er maar eentje gaat volgen, laat het dan Books that Have Made History, Books that Can Change your Life zijn. Kom daar maar eens om bij het oppervlakkige, anti-intellectuele en quasi-racistische geleuter over huidskleur, geslacht en het ‘dekoloniseren’ van de universiteit door de Gloria Wekkers van deze wereld.

4 reacties

  1. Paul van der Erve schreef:

    Heeft wie Focault schrijft, wel eens iets van Foucault gelezen? En Gramsci, Adorno en Horkheimer zijn toch echt ante-postmodern en niet anti-westers, integendeel. Maar nu ik uw stukje over het “postmodern gewauwel” bekijk, begrijp ik dat u nooit verder bent gekomen dan derdehands gewauwel over deze denkers. Hebben rechtse mavoklantjes op de universiteit dan niet geleerd dat je beweringen echt moet onderbouwen?

  2. Martijn schreef:

    Je moet wel heel moedwillig dat ene stukje fout willen begrijpen zeg. Natuurlijk zeiden al die lui niet precies hetzelfde. Ze maken echter deel uit van het postmoderne menu zoals mij dat is opgediend, soms uitgelegd als wegbereider of voorganger, soms behandeld aan de hand van hun navolgers of critici.

    Punt van dit stuk is dat het een verademing was om dat hele draaimolentje vaarwel te kunnen zeggen en te focussen op waar het in de humaniora écht om zou moeten gaan: een brede behandeling van kunst, geschiedenis en literatuur. Om te leren over het beste wat de (westerse) cultuur heeft voortgebracht, de onderlinge verbanden te zien, de context te begrijpen en vooruit, misschien zelfs een beetje een beter mens te worden.

  3. Paul van der Erve schreef:

    Ik heb nu ook uw stuk over het postmodern gewauwel gelezen (waarin de naam van Foucault opnieuw fout werd gespeld). U bent echt geen beter mens geworden dank zij meneer Fears. Integendeel, een vat vol haat tegen karikaturen van links.

    • Martijn schreef:

      Als de argumenten op zijn, dan komen beledigingen als ‘vat vol haat’. Noem me ook nog even racist, seksist en islamofoob, dan heeft u kwartet.

      Over het fout spellen van Foucaults’ naam: daarin heeft u gewoon gelijk, ik zal dit verbeteren. Voelt u zich vrij om door een spelfout de rest van de inhoud ongeldig te vinden. Slotje, next.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *