De klassieke educatie die je altijd had willen hebben

griekse vaas klassiek

Het huidige universitaire paradigma (in de geesteswetenschappen althans), staat bol van het antiwesterse, modieus-linkse gedachtengoed. Hoe jammer dat is, daar schreef ik al eens over. Maar er is hoop: google op Jesse Rufus Fears, een corpulente Amerikaanse hoogleraar die helaas te vroeg is overleden maar dankzij internet onsterfelijk gemaakt. Een markant figuur die op geheel eigen wijze de grote verhalen uit de westerse traditie hervertelt.

Een paar jaar geleden begon ik te luisteren naar colleges van The Teaching Company, inmiddels omgedoopt tot The Great Courses. Dit bedrijf biedt honderden collegereeksen aan op academisch niveau door hoogleraren aan Amerikaanse universiteiten. Ieder college duurt ongeveer een half uur tot drie kwartier. De thema’s zijn divers: van middeleeuwse geschiedenis en klassieke mythologie tot deeltjesfysica en het werk van Einstein.

Rasvertellers

De meeste colleges die ik heb gevolgd, zitten in de geesteswetenschappelijke hoek. Geschiedenis, mythologie, literatuur, zelfs een stukje theologie. Een godsgeschenk is dat de meeste colleges gevrijwaard zijn van het postmoderne lulkoekparadigma waar zoveel hedendaagse faculteiten geesteswetenschap onder gebukt gaan. Op zich logisch: de cursussen worden op de vrije markt aangeboden. Daar zit vrijwel niemand te wachten op een radicaal feministisch perspectief op The Terminator.

De geselecteerde professoren zijn bijna zonder uitzondering rasvertellers. Maar er kan er maar één de beste zijn. Bij The Great Courses heette hij Jesse Rufus Fears. Tot aan zijn dood in 2012 doceerde hij aan de universiteit van Oklahoma. Volgens het overlijdensbericht in de lokale krant hingen studenten met de benen buiten tijdens zijn lessen. Hij doceerde blijkbaar bewapend met een aanwijsstok en gebruikte zijn studenten als bijfiguren tijdens hervertellingen van klassieke moordcomplotten.

College of toneelstuk

De eerste keer dat ik een collegereeks van hem volgde over de belangrijkste figuren uit het Romeinse rijk,  dacht ik dat de beste man niet goed snik was. “Geeft deze kerel een college of voert hij een toneelstuk op?”, schrok ik verwonderd, helemaal suf gebeukt door gortdroge en humorloze kritische theorie.

Al snel wilde ik niet meer anders. Onderweg met de trein, ‘s avonds op bed of lopend door de stad, de woorden van de professor vloeiden via mijn mp3-speler als honing mijn oren in. Ik beluisterde zijn volgende cursus over beroemde oude Grieken en vrat daarna zijn colleges over boeken, ideeën en gebeurtenissen die de geschiedenis hebben veranderd. Deze professor durfde groot te denken en was niet bang voor een allesomvattend narratief.

rufus fears

Professor Jesse Rufus Fears, een paar weken voor zijn dood

Schijnbaar moeiteloos legde hij verbindingen tussen uiteenlopende werken als die van Cicero, Churchill, Bonhoeffer, Boethius, Dante, Solzhenitsyn, Orwell en Marcus Aurelius. Door al zijn lessen liep een rode draad. De ene keer waren dat de antieke waarden moed, wijsheid, rechtvaardigheid en gematigdheid, de andere keer het verlangen naar vrijheid. Tegen het einde van zijn leven ging zijn aandacht uit naar de strijd om macht die iedere generatie opnieuw voert. Hij zag geschiedenis als een bron van levenslessen. Zonder ironie beweer ik dat zijn colleges een bron waren van morele, esthetische en spirituele verheffing.

Een geliefde oom

Professor Fears wist natuurlijk donders goed dat zijn methode uit de tijd was. Daarom herhaalde hij aan het begin van elke cursus maar weer dat het lesmateriaal “deeply personal” was. Met andere woorden: ik geef les zoals ik wil. Ver weg van het gestampvoet van curriculum-herschrijvers of diversity officers die de werken van ‘dode witte mannen’ het liefst zouden schappen.

Na een cursus of twee werd professor Fears een soort geliefde oom, je ging van zijn eigenaardigheidjes houden. Dat hij sommige woorden heel typisch uitsprak bijvoorbeeld: literature klonk als litera-tour, een poem (gedicht) werd pojm. Zijn kortademigheid ook, vooral nadat hij weer eens met veel pathos had verteld over Faust, het bijbelboek Job of Abraham Lincoln’s Gettysburg Address.

Amerikaanse kijk op de geschiedenis

Als er een nadeel kleefde aan zijn manier van lesgeven, dan is het dat professor Fears een zeer Amerikaanse kijk had op de geschiedenis. De Verenigde Staten leek hij te beschouwen als het einddoel van de westerse beschaving. De plek waar de democratische belofte van het oude Athene werd ingelost, getemperd en verbeterd door de intellectuele vruchten van Renaissance en Verlichting. Het Byzantijnse rijk, een favoriet onderwerp van me, keurde hij geen blik waardig. Hij leek dit net als historicus Edward Gibbon te beschouwen als een duizendjarige neergang.

Maar toch. Als je op bijzondere wijze door het beste materiaal wilt gaan dat de westerse traditie heeft voortgebracht, luister dan eens naar een college van Jesse Rufus Fears. Als je er maar eentje gaat volgen, laat het dan Books that Have Made History, Books that Can Change your Life zijn. Kom daar maar eens om bij het oppervlakkige geleuter over huidskleur, geslacht en ‘dekolonisatie’ door de Gloria Wekkers van deze wereld.

4 reacties

  1. Paul van der Erve schreef:

    Heeft wie Focault schrijft, wel eens iets van Foucault gelezen? En Gramsci, Adorno en Horkheimer zijn toch echt ante-postmodern en niet anti-westers, integendeel. Maar nu ik uw stukje over het “postmodern gewauwel” bekijk, begrijp ik dat u nooit verder bent gekomen dan derdehands gewauwel over deze denkers. Hebben rechtse mavoklantjes op de universiteit dan niet geleerd dat je beweringen echt moet onderbouwen?

  2. Martijn schreef:

    Je moet wel heel moedwillig dat ene stukje fout willen begrijpen zeg. Natuurlijk zeiden al die lui niet precies hetzelfde. Ze maken echter deel uit van het postmoderne menu zoals mij dat is opgediend, soms uitgelegd als wegbereider of voorganger, soms behandeld aan de hand van hun navolgers of critici.

    Punt van dit stuk is dat het een verademing was om dat hele draaimolentje vaarwel te kunnen zeggen en te focussen op waar het in de humaniora écht om zou moeten gaan: een brede behandeling van kunst, geschiedenis en literatuur. Om te leren over het beste wat de (westerse) cultuur heeft voortgebracht, de onderlinge verbanden te zien, de context te begrijpen en vooruit, misschien zelfs een beetje een beter mens te worden.

  3. Paul van der Erve schreef:

    Ik heb nu ook uw stuk over het postmodern gewauwel gelezen (waarin de naam van Foucault opnieuw fout werd gespeld). U bent echt geen beter mens geworden dank zij meneer Fears. Integendeel, een vat vol haat tegen karikaturen van links.

    • Martijn schreef:

      Als de argumenten op zijn, dan komen beledigingen als ‘vat vol haat’. Noem me ook nog even racist, seksist en islamofoob, dan heeft u kwartet.

      Over het fout spellen van Foucaults’ naam: daarin heeft u gewoon gelijk, ik zal dit verbeteren. Voelt u zich vrij om door een spelfout de rest van de inhoud ongeldig te vinden. Slotje, next.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.