Beste bovenlaag, waag eens een poging je medeburgers te begrijpen

Mind the Gap

Ons land raakt steeds meer verdeeld, constateerden enkele fractievoorzitters uit de Tweede Kamer onlangs in NRC. Dat klopt. Maar de gevaarlijkste kloof in onze samenleving is niet die tussen politiek en bevolking. Evenmin die tussen de media en hun publiek, tussen rijken en armen of tussen immigranten en de oorspronkelijke bevolking. De gevaarlijkste kloof is die tussen de hoogopgeleide, internationaal georiënteerde, stedelijke voorhoede en de rest.

Er bestaat een ravijn van onbegrip en wantrouwen tussen degenen voor wie de wereld hun speelterrein is en degenen die de wereld als brenger van potentiële gevaren zien. Tussen de mensen die de vruchten plukken van globalisering en zij die er hun baan en zekerheden mee verliezen. Tussen kosmopolieten die claimen dat de wereld geen grenzen heeft en traditioneler ingestelde burgers die waarde hechten aan de natie-staat.

De eerste groep vind je in politiek en bestuur, bij grote bedrijven, het hoger onderwijs, de media, non-gouvernementele organisaties en de culturele sector. De tweede groep zit overal behalve daar.

Wat we maar de ‘kosmopolitische bovenlaag’ zullen noemen, weet zich geen raad met haar onbeteugelde landgenoten. Wanneer hun medeburgers zich negatief uitlaten over migratie of asielzoekers, wanneer zij waarde blijken te hechten aan hun eigen cultuur, geen associatieverdrag willen met Oekraïne, op Geert Wilders stemmen of op Facebook iets stouts zeggen over vluchtelingen, dan lacht die bovenlaag schamper: “Wat een stelletje domme racisten zijn het toch.” En daarmee is voor hen de kous vaak af.

Linksom of rechtsom hetzelfde

De kosmopolieten staan aanzienlijk relativistischer dan hun landgenoten tegenover de eigen cultuur en zien niet (of willen niet zien) dat de mensen aan de overkant van de kloof zich bedreigd voelen. De kosmopolieten hebben bij wijze van spreken meer gemeen met hun evenknieën in San Francisco, Londen en Berlijn dan met mensen die verderop in hun eigen straat wonen maar geen Engelse boeken lezen, geen studie in het buitenland hebben gevolgd en niet op vakantie gaan naar Vietnam, maar de camping in Frankrijk.

Sommigen aan de kosmopolitische kant zullen zich in politiek opzicht progressief noemen, anderen zijn wat rechtser. Maar de onderlinge verschillen zijn eigenlijk niet zo groot. Linksom of rechtsom staan ze vaak dezelfde dingen voor. Zo is een ruimhartig immigratiebeleid voor links een soort wiedergutmachung voor westers imperialisme, rechts preekt vooral de veronderstelde economische voordelen van open grenzen. Verschillende aanvliegroutes, zelfde resultaat.

Alternatieve politieke partijen

De groei van alternatieve partijen in Europa als de PVV, de Nieuw-Vlaamse Alliantie, Alternative für Deutschland, UKIP, het ‘opgeschoonde’ Front National, maar ook felle linkse partijen als Syriza in Griekenland en Podemos in Spanje, komt niet uit de lucht vallen.

Dat heeft kunnen gebeuren doordat traditionele rechtse partijen én sociaaldemocraten hun achterban van gewone mensen, arbeiders, de lagere middenklasse, het midden- en kleinbedrijf, conservatieven en kleinburgers in de steek hebben gelaten. De politici en bestuurders horen namelijk bij die bovenlaag, hebben uitzicht op posities in het buitenland, spreken de taal van de academie, de internationale zakenwereld en de NGO’s en lijken een verblijf als volksvertegenwoordiger in de Tweede Kamer of een regeringsfunctie soms te zien als opstapje naar iets beters.

Op je woorden letten

De mensen aan de andere kant van de breuklijn moeten het maar laten gebeuren dat hun banen verdwijnen, hun wijken onherkenbaar veranderen, honderden asielzoekers te verstouwen krijgen en hun regering soevereiniteit afstaat. Ze krijgen te horen dat ze op hun woorden moeten letten en zich moeten aanpassen aan iedereen die zich ergens door gekwetst voelt. En oh wee als ze daar iets van vinden. You are not qualified!

Hebben die alternatieve partijen alle oplossingen? Vast niet, maar bekijk hoeveel succes ze hebben door de onvrede simpelweg een uitweg te geven. Hoeveel onrust zou de gevestigde orde kunnen wegnemen door gewoon echt eens te luisteren in plaats van hooghartig te verkondigen dat ze ‘het gewoon nog beter moeten uitleggen’? De populariteit van Donald Trump onder een deel van de Amerikaanse bevolking laat zien dat ook aan de overkant van de plas het establishment het niet meer weet.

Nieuwe morele ankers

Valt er een gemene deler te ontdekken in het gedrag van de kosmopolitische, stadse bovenlaag? Misschien dat ze heel erg haar best doet naar elkaar deugdzaam over te komen. Losgekomen van traditionele vormen van moraal (religie, vaderlandsliefde) zijn ze op zoek naar nieuwe morele ankers. In dat wereldbeeld is ‘duurzaamheid’ zo ongeveer een nieuwe godsdienst, fungeert ‘diversiteit’ als bezweringsformule voor de failliete multiculturele samenleving en is een referendum waarbij het volk wordt geraadpleegd iets buitengewoon onsmakelijks. Verder volstaat het om ‘racisme!’, ‘tokkies!’ en ‘xenofobie!’ te roepen wanneer de huidige vluchtelingen- en migratiecrisis autochtone gemeenschappen op scherp zet.

De elite in Nederland en de meeste westerse landen is een soort geglobaliseerde groen/post-liberale alliantie geworden met de verliefde blik op elkaar gericht en hun rug naar hun landgenoten. Mensen met een andere mening, lager opleidingsniveau en mindere mate van welbespraaktheid uitlachen is voor hen veel makkelijker dan onderzoeken waar hun zorgen vandaan komen. Dit gedrag is best te verklaren: als je het hele idee van een natie-staat een beetje ordinair vindt, onthef je jezelf ook van de verplichting enige empathie op te brengen voor degenen met wie je een grondgebied en een geschiedenis deelt.

Winston Churchill

Soms fluisteren de kosmopolieten dat ‘het beter zou zijn wanneer bij sommige mensen hun stemrecht wordt afgepakt’, daarbij citeren ze Winston Churchill die ooit gezegd schijnt te hebben dat het beste argument tegen democratie een gesprek is van vijf minuten met de gemiddelde kiezer.

Dan vergeten ze die andere quote van Churchill: dat democratie het slechtste systeem is dat we hebben, behalve alle andere die zijn geprobeerd. Maar dat werkt alleen als je met elkaar een samenleving vormt. Moeilijk als een deel van die samenleving -het deel dat het goede voorbeeld zou moeten geven- niets beter weet dan hautain neerkijken op hun medeburgers en diens meningen, smaken en voorkeuren afdoet als achterhaald, bekrompen en xenofoob.

Post-Brexit update: Zie hoe de zogenaamd ‘kosmopolitische’, jonge hoogopgeleide kiezers praten over de meerderheid die voor een vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de EU heeft gestemd: “Oude mensen verpesten het voor jongeren”, “Little Englanders”, “Laagopgeleide tokkies”, “Gevoed door racisme en xenofobie”. Een tip: verwacht niet dat je politieke tegenstanders meer begrip opbrengen voor je standpunt als je ze uitscheldt. Overigens had van de Britse kiezers tussen de 18 en de 24 jaar slechts 36 procent de moeite genomen om te stemmen.

Update 2: Aardig, de Wall Street Journal is het met me eens. (Hier hetzelfde artikel zonder betaalmuur). En dit artikel uit American Interest is ook de moeite waard.

2 reacties

  1. René schreef:

    Dit artikel beschrijft ook voor mij een groot deel hoe de politiek en de medemens tegenwoordig in elkaar zit. Hoe men naar elkaar kijkt, en hoe men op elkaar reageert. Een andere mening hebben is niet omdat je zo anders denkt, en zeker niet omdat je rasistisch of xenofoob bent.

    Nee. Precies wat er beschreven wordt, men ziet niet meer wat er gebeurt bij de medemens die niet alles in kanne en kruiken heeft. Het lijkt alsof men deze medemens negeert en niet helpt. Ieder welke van uit een “goede” omstandigheid opeens aan de andere kant van de samenleving beland komt opeens in aanraking met de schaduwzijde van de samenleving. Positief denken gaat een tijd goed, tot je geen positiviteit meer kan vinden in het speelveld waar jij je in bevind.

    Je hebt dan opeens te maken met instellingen welke je niet helpen, instanties welke je niet begrijpen, groepen mensen welke je deelgenoot moeten zijn, maar jij je daarmee niet wil associeren, en werkgevers welke je niet aannemen omdat volgens allerlei redenen je niet past in hun profiel. Je vind ook een groep mensen welke dezelfde problemen ondervinden, maar zelfs samen kunnen we geen vuist maken, alleen elkaar steunen en hopen dat één van je lotgenoten er weer bovenop kan kruipen. Veelal niet door de hulp welke zo goed aangeschreven staan bij de officiële instanties, cq aangeboden wordt. Ik heb daar bijna geen goed woord voor over.

    Desondanks tracht ik zelf het goede te blijven vinden, edoch zijn er vele punten waarbij ik geen goed gevoel bij krijg. De samenleving heeft het over tolerantie naar elkaar. Dan vind ik dat deze er dan ook moet zijn, er zijn groepen mensen welke dit niet tonen, ik aai deze dan ook niet over hun bol en vergeef hen ook niet voor hun zo anders omgaan met de rest van de samenleving zoals ik daarmee om ga.

    Ik tolereer en accepteer ieder welke een andere geaardheid heeft. Wie daarmee een probleem heeft, heeft een probleem met mij. Ieder welke respect toont voor mij en mijn vrienden/ kennisen/ ideëen, krijgt respect terug. Ieder welke dit niet doet… nou het mag duidelijk zijn dat mijn respect voor hen dan ook erg laag is. Begrip voor hun onbegrip en verafschuwing heb ik niet. Alleen spijt dat ze ooit zo zijn opgevoed, geïndoctrineerd zijn of worden door een geloof of afkomst.

    Voordat men weer gaat denken dat ik een xenofoob / rasist ben. Niets is minder waar, ik heb kennisen, vrienden, en familie uit alle lagen van de bevolking. Of ze nu lesbisch, homofiel, hetero, in god of iets alternatiefs geloven, of men nu gekleurd is of niet. Dat boeit mij niet. Ik heb respect voor hen, en zij voor mij.

    Maar de politiek en de bovenlaag van de samenleving mag wel eens echt gaan praten met de onderkant van de samenleving. Kom eens uit die ivoren toren en zie hoe men denkt en of wil hoe de samenleving draaid. Om duidelijk te maken; ik en mijn vrouw Patricia hoeven geen biefstuk elke dag op ons bord, geen rainte inkomen te hebben. Wij leven samen gelukkig met wat wij heden hebben, maar men maakt het ons wel steeds moeilijker. En met ons vele anderen, en juist daarom groeid de onvrede onder de mens. Juist daarom groeien bewegingen zoals de PVV en allerlei extreme linkse of rechtse partijen.

  2. Jan van Gorselen schreef:

    Chapeau Martijn. Ik had het niet beter kunnen verwoorden..

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *